को हुन् दनुवार ?
ऐतिहासिक तथ्यका अनुसार, मङ्गोलियन मूलको आदिवासी जनजाति, दनुवार, मध्ययुगीन नेपाल (चौधौं शताब्दी) मा मध्य तराईमा शासन गर्ने संगठित जात थियो। जसलाई दनुवार, डुवर, डोनवार, द्रोणवार भनिन्छ। तिरहुटियाका राजा हरसिंहदेव दनुवार थिए। मैथिली कवि विद्यापतिलाई शरण दिने बनौलीका राजा पुरादित्य सिंह पनि दनुवार थिए। यस सन्दर्भबाट हेर्दा यो समुदाय राजा बनेको देखिन्छ ।
नेपाल सरकारले सूचीकृत आदिवासी/जनजातिहरूमध्ये सबैभन्दा सीमान्तकृत आदिवासी/जनजातिको समूहमा पर्ने दनुवार नेपालको तराई, भित्री मधेस र पहाडलगायत ६२ जिल्लामा बसोबास गर्छन्। इतिहासकारहरूका अनुसार नेपाल मण्डलको प्रारम्भदेखि नै यो जात नेपालमा बस्दै आएको छ। दनुवार जातिको इतिहास अध्ययन गर्दा सिम्रौनगढ प्रदेश सरकारको सतसङ्गहीसँग सम्बन्धित दनुवार सम्वन्धी पुस्तकमा उल्लेख भएको पाइन्छ । विभिन्न दस्तावेजका अनुसार दनुवारहरू नेपालमा दुई हजार वर्षदेखि बसोबास गर्दै आएका छन् ।
दनुवार जाति को इतिहास:
अहिलेसम्म फेला परेका दस्तावेजमध्ये दनुवार जातिको पुरानो अभिलेख विसं १८२७ मा पृथ्वीनारायण शाहले सिद्धभगवन्त नाथलाई दिएको रातो छाप हो। यो रातो छापमा दनुवार जातिको उल्लेख छ। राष्ट्रिय जनगणना 2068 अनुसार, दनुवारहरूको जनसंख्या 84,115 छ।
दनुवार शब्दको उत्पत्ति के हो त ?
दनुवार शब्दको उत्पत्ति बारे विभिन्न मतहरू छन्। कतिपयका अनुसार दनुवार ‘डोनिवार’ शब्दबाट बनेको हो भने ‘दान’ शब्द ‘डोन’बाट आएको हो । त्यसैगरी कसैले उनलाई दोनाचार्यको वंशज भनेका छन् भने कसैले दलवार शब्दबाट दनुवार भनेर उल्लेख गरेका छन् ।
दनुवार जातिको भाषा:
दनुवार जातिको भाषालाई ‘दनुवारी’ भनिन्छ। दनुवारी भाषा मगधी प्राकृत भाषाबाट विकसित भएको भाषा हो। दनुवारहरूले बोल्ने भएकाले यस भाषाको नाम परिवर्तन गरी दनुवारी राखिएको हो। नेपाली वर्गको मगधेली भाषाहरूमा दनुवारीहरूलाई नजिकको मानिन्छ। यो भाषा नेपालको भित्री मधेसमा पूर्वदेखि पश्चिमसम्म र महाभारत हिमालका छालहरूमा बसोबास गर्ने दनुवरहरूले बोल्छन्।
यो पनि पढ्नुहोस् ।
राष्ट्रिय जनगणना २०६८ अनुसार नेपालमा दनुवारी बोल्नेको संख्या ४५ हजार ८२१ रहेको छ । दनुवारी भाषा दनुवार जातिले बोल्ने भाषा हो। नेपाल राज्य बौद्धिक प्रतिष्ठान, कमलादी, काठमाडौंको नेपाली बृहत् शब्दकोशको पृष्ठ नम्बर ६३१ मा उल्लेख छ ।
नेपाली जाति दनुवारहरूको आफ्नै रीतिरिवाज, रीतिरिवाज, संस्कृति, भाषा र रीतिरिवाजहरू भए पनि तिनीहरू आफ्नो बसोबास नजिकका समुदायबाट प्रभावित छन्। दनुवारी भाषा आफ्नो भौगोलिक बासस्थानका आधारमा स्थानीय समुदायबाट प्रभावित भएको पाइन्छ । तराईका दनुवारहरू मैथिली भाषाबाट प्रभावित छन् भने पहाडमा बस्ने दनुवारहरू पहाडी भाषाबाट प्रभावित छन्। दनुवारी भाषाको मौलिक रूप सिन्धुली, उदयपुर, सर्लाही, सिरहा र धनुषा जिल्लामा बसोबास गर्ने दनुवारहरूमा पाइन्छ। दनुवारी भाषा, जुन कुनै समय तिरहुत क्षेत्रको आधिकारिक भाषा थियो, त्यसबेला दरबरिया राजगजका कारण मैथिल ब्राह्मणहरूले ओझेलमा पर्न थालेको थियो। त्यो प्रवृत्ति अझै बढिरहेको छ ।
गोरखापत्र दैनिकको नयाँ नेपाल पृष्ठमा महिनामा दुई पटक दनुवारी भाषा सामग्री प्रकाशित हुन्छ । सिन्धुली जिल्लाको कमलाखोज क्षेत्रमा प्राथमिक तहमा यो भाषा पढाइन्छ ।
Official Version Music 